La ONU convoca dende fa 25 anyos, cada 21 de febrero, lo Día d'a Luenga Materna pa reivindicar la diversidat lingüistica y cultural d'a Humanidat y advertir sobre lo risgo de desaparición de parte d'as suyas mas de 8.000 luengas.
Entre estas luengas en periglo se troba un tesoro lingüistico europeu: l'aragonés. Un tesoro cultural sobre lo cual la sociedat aragonesa en o suyo conchunto, las suyas institucions y la suya ciudadanía, han de prener consciencia d'a suya debilidat, y invertir lo tiempo, esfuerzo, diners y cudiaus necesarios pa la suya conservación y transmisión cheneracional, fomentando lo suyo uso en toz los ambitos d'a vida, informals y oficials. La supervivencia de l'aragonés ye una obligación etica de cuantas personas habitamos en Aragón.
Campus de Uesca de Unizar celebra lo Día Internacional d'a Luenga Materna con un acto sobre ‘Fuellas d'Abisinia’, lo zaguer libro de Chusé Inazio Nabarro
Lo Campus de Uesca -que ye siede d'as titulacions de Unizar sobre la luenga aragonesa- se suma un anyo mas a lo clamamiento d'a Unesco pa celebrar lo Día Internacional d'a Luenga Materna. Un acto sobre ‘Fuellas d'Abisinia’, lo zaguer libro d'o poeta y narrador Chusé Inazio Nabarro, servirá este martes, 18 de febrero, pa celebrar esta chornada mundial, que cumple 25 anyos con a edición actual, y con a cuala l'achencia d'a ONU clama l'atención sobre la necesidat de conservar la riqueza lingüistica y cultural d'a Humanidat y advierte sobre lo risgo de desaparición d'un numero important d'os suyos mas de 8.300 luengas, entre ellas l'aragonés. La Facultat de Ciencias Humanas y d'a Educación (carrera Valentín Carderera, 4) acullirá a las 19:00 horas esta fita, que ye ubierta a lo publico. En ella intervendrá Paz Ríos Nasarre, profesora d'o Diploma d'Especialización en Filolochía Aragonesa, estudeyo de postgrau d'o campus oscense que coordina este acto.
Lo Día Internacional d'a Luenga Materna se celebra cada 21 de febrero dende l'anyo 2000, seguindo la convocatoria realizada per Conferencia Cheneral d'a Unesco en1999. “La calendata s'ha convertiu en o Campus de Uesca en un momento clau pa convidar a la sociedat altoaragonesa a la reflexión sobre lo patrimonio lingüistico d'o territorio”, recuerda Iris Campos, directora d'o Diploma en Filolochía Aragonesa, la titulación universitaria mas veterana sobre este idioma, a la cuala s'han sumau en os zaguers anyos -tamién en o campus oscense- especialidaz en ixa luenga en os graus de Magisterio en Educación Infantil y d'Educación Primaria y una asignatura complementaria a la cuala pueden optar toz y totas las estudiants d'as suyas facultaz y escuelas.
Fuellas d'Abisinia: l'aragonés, un vehíclo d'expresión universal
Fuellas d'Abisinia, la obra que se presienta y analisa en l'acto d'este anyo ye construyida a partir d'o diario de viache de l'autor per Etiopía -parte de l'antiga Abisinia–. “Nabarro, fidel a lo suyo inconfundible estilo poetico”, explica Iris Campos, “proposa tamién en él tot un viache literario” Lo relato, anyade, “s'aluenya d'as estampas turisticas capuzando a lo lector en una profunda reflexión sobre las personas, los suyos contextos y los contrastes culturals d'un territorio rico en diversidat”.
Este libro, que obtenió lo Premio Pedro Lafuente de narración curta en aragonés, ha estau publicau per lo Consello d'a Fabla Aragonesa, con ilustracions de Jerónimo Hijós, un prólogo d'o poeta oscense Antonio Andreu, y una cudiada maquetación d'o disenyador José Ángel Alegre.
“En Fuellas d'Abisinia, Nabarro evidencia una vegada mas lo suyo interés per dignificar l'aragonés y la suya literatura, amostrando en esta ocasión cómo esta luenga minoritaria ye un vehíclo d'expresión universal, capaz de connectar realidaz distintas y d'enriquir la visión d'o lector pa ofrir nuevas perspectivas d'o mundo”, resume la profesora Iris Campos.
Chusé Inazio Nabarro ye un d'os mas reconoixius autors d'a literatura actual en aragonés. Lo suyo trayectoria incluye diversos cheneros literarios, entre los cuals destacan la poesía y la narrativa. Títols como O mirallo de chelo (1985), En esfensa d'as tabiernas e atros poemas (1998), Reloch de pocha (2006) y O trunfo d'o tiempo (2018) son belunas d'as suyas obras mas conoixius. Este profesor -que actualment imparte las suyas clases en o postgrau en luenga aragonesa d'o Campus oscense- ha ganau, entre atros, premios como l'Internacional de Novela Ciudat de Balbastro, el de Relatos "Luis del Val" u lo Premio Literario Val d'Echo.
Fuellas d'Abisinia “ye un biache á trabiés d'as tierras d'Etiopía, pero ye tamién un biache arredol d'a parola”, escribe l'autor sobre esta obra en a cuala apuesta per lo viache como guía d'o relato. “En o día de güe, ya no bi'n ha de biachers, toz somos turistas”, admite. Manimenos, matiza “o narrador que escribe istas planas no ye un turista á l'uso. Bellas begatas s'atura en o camín, chita ra güellada arredol u entazaga, e nos fa beyer as cosas dende un atro anglo diferén, dende una prespeutiba más funda e seriosa en ocasions, e, en atras, una mica chuzona e irreberén”.
'Fuellas d'Abisina', concluye, “ye estata una buena desincusa ta que a nuestra luenga, anzestral e pirinenca, s'ubra enta nuebos orizons, cheograficos e tamién mentals, e petene por tierras que, dica l'arribo d'as puendas d'os abions. se trobaban bien luen”.
La Fundación Gaspar Torrente celebra con un concierto y una prochección lo Día Internacional d'a Luenga Materna
Con motivo d'a celebración d'o Día Internacional d'a Luenga Materna, instituyiu per la Unesco, la Fundación Gaspar Torrente, con a colaboración de Caixa Rural d'Aragón y lo patrocinio d'a Deputación de Zaragoza (DPZ) organiza un acto “arredol d'ixa calendata tan significativa, que mete en valor lo papel d'a diversidat lingüistica como un elemento de comunicación, pluralidat y inclusión”. sinyalan.
Será este mierques 19 de febrero, a partir d'as 19:00 horas, en o salón d'actos de Caixa Rural d'Aragón (en o Cuso de Zaragoza), an se podrá desfrutar en vivo d'a mosica de radiz d'os Bufacalibos de Biella Nuei, y incluyirá la prochección d'o documental “Baitico, L'Ombre-Libro d'a Valle de Bielsa”. La dentrada ye libre dica completar aforo.
Rolde de Estudios Aragoneses celebra "con especial cariño" esta calendata designada per la Unesco
Esta asociación cultural, que dende 1977 treballa per la cultura aragonesa dende un punto de vista inclusivo y plural, ye conscient de "l'immenso tesoro que suposa pa Aragón lo contar con tres luengas". "Ye bella cosa que cal conoixer, valorar y pregonar", afirman.
En ixa linia irá l'acto que REA organizará lo viernes 21 de febrero, a las 19:00, en o Salón de Plenos d'a Deputación de Zaragoza, con a prochección de documentals en as nuestras luengas minorizadas (catalán y aragonés), la lectura de poemas d'a escritora de Nonasp Merche Llop, mosica a cargo de miembros d'A Orquestina d'o Fabirol (dende Chistau)… Una sesión pa toz. Una diversidat enriquecedora que cal celebrar.
Amás, como toz los anyos, REA disposará en acceso ubierto en o suyo web dos nuevas guías de lectura, en este caso dedicadas a senglos escritors en aragonés ribagorzano: Cleto Torrodellas y Pablo Recio.
