Quaranta anyos dimpués d’aquels primers escenarios, Fermin Muguruza torna ta Anoeta con una historia que prencipia en Irun pero fa muito que desborda mapas, mugas y cheneracions.
Iste chueves, 24 de setiembre, o Velodromo d’Anoeta de Donostia acullirá, adintro d’a programación d’o Zinemaldia, l’estreno mundial de “Muguruza FM 40 Tour”. O documental, dirichiu por Ander Merino Etxebeste y o propio Muguruza, mete a camera adintro d’a chira con a qual o mosico basco ha feito memoria de quaranta anyos de trachectoria: dende Kortatu y Negu Gorriak dica o suyo camín en solitario, pero tamién entre carreteras, camerinos, trobadas, cansancio, censura, militancia y una comunidat que ha creixiu arredol d’as suyas cancions.
A cita será a lo gran. Una pantalla de 400 metros quadratos y 3.500 personas en un Velodromo que ya ha agotau as dentradas anticipadas. Iste chueves encara se’n meterán a la venda 100 en taquilla, a partir d’as 17:00 horas.
No será, manimenos, nomás una proyección. Ander Merino ya avisaba en Irutxuloko Hitza que o Velodromo será “una fiesta de calitre” y que no podeba estar simplament una exhibición. Antes d’o pase, una kalejira con Broken Brothers Brass Band recorrerá l’entorno d’Anoeta.
Quaranta anyos no caben en un escenario
“Muguruza FM 40 Tour” no ye un simple encadenamiento de conciertos. A mosica ye lo filo que cose a cinta, pero a historia se construye tamién luen d’os focos: en os viachez, en os camerinos, en as conversacions, en os reencuentros y en tot aquello que normalment queda difuera d’a fotografía d’un recinto pleno.
Ander Merino Etxebeste ha seguiu a Muguruza por l’Estau y America Latina durant mas d’un anyo. Seguntes explicaba en una entrevista con NAIZ, o prochecto no naixió d’un guión zarrau. Dimpués de cada concierto, l’equipo seleccionaba imachens y treballaba con os momentos que habeban teniu mas rasmia en o directo; con ixe material, a historia estió prenendo forma dica convertir-se en documental.
A cinta quiere conservar o ritmo d’una chira, pero sin amagar o que bi ha dezaga d’a hora de gloria sobre l’escenario. Muguruza amaneix cantando, pero tamién cansau, feriu, charrando, ascuitando y recordando. Oihana Barrena, aizkolari que ha feito parte d’o viache, exerce de filo conductor d’o relato.
O propio Fermin lo explica en Berria con una definición que da a mida d’o prochecto: ista no ha estau una chira mas, sino “a mai de todas as chiras”, a suma d’os camins recorrius antes.

Una comunidat que no entiende de mugas
Si bi ha una ideya que atraviesa o documental, ye a de comunidat. Ander Merino la troba, por exemplo, a milars de kilometros d’Euskal Herria. En NAIZ recuerda o concierto de Santiago de Chile, quan o publico prencipió a cantar “La familia Iskariote”. A presión d’a chent, o “Sabotaje, rebelión” coreau por tot o recinto, le fizo veyer con especial claridat qué ha construito Muguruza arredol d’as suyas cancions durant quaranta anyos.
“Fermin Muguruza chenera un sentimiento de comunidat brutal”, resume o cineasta. Ixa comunidat no ye nomás musical. A cada parada d’a chira tornan a amaneixer personas que organizoron conciertos de Negu Gorriak fa decadas, activistas, colectivos, centros socials y nuevas cheneracions que han feito suyas unas cancions escritas muito antes que belunas d’ellas naixesen.
O viache ha permitiu tamién a Muguruza tornar a dibuixar o suyo mapa d’o mundo. En a entrevista publicada iste mierques por Berria, explica que a chira le ha dau de nuevas una cartografía d’as resistencias: ha visto l’ofensiva contra o feminismo, a presión reaccionaria, o cansancio de militancias con muitos anyos dezaga, pero tamién nuevos movimientos, chent choven y nuevas mosicas. Os conciertos, explica, han acabau convertius en puestos de trobada d’ixas resistencias.
A camera tamién enfoca a frachilidat
Pero a comunidat y a celebración no borran o coste d’o viache. Una d’as decisions d’o documental ye amostrar o que normalment no se veye. Muguruza amaneix cansau, con dolor, vulnerable. En Berria explica que li pareixeba important amostrar ixa frachilidat y charra d’a presión acumulada durant toda una vida, d’o desgaste fisico y emocional y d’a muerte d’o suyo chirmán Iñigo Muguruza.
No ye un detalle menor. Muitas d’as cancions recuperadas en ista chira naixioron chunto con Iñigo, y tornar a cantar-las ha obligau a transitar tamién por ixa ausencia.
O documental mira, por tanto, enta os grans escenarios, pero tamién enta o cuerpo que ha de puyar-ie cada nueit. Enta as horas de carretera que no salen en a foto. Enta o treballo de mantener cohesionau un equipo de vintenas de personas. Enta tot o que existe entre que s’amorta un foco y se torna a encender o siguient.

Censura, presión y resistencia
A chira tamién ha estau atravesada por intentos de censura y campanyas contra Muguruza. O documental no los deixa difuera.
Una d’as escenas mas contundents plega dende Mexico. Ander Merino ha contau cómo, en salir a mirar qué pasaba difuera d’o recinto, se trobó a carrera plena de fuerzas policials armadas. En Irutxuloko Hitza describe a escena como una situación muito mas grieu d’o que l’equipo s’asperaba trobar.
Tamién Madrid ocupa un puesto important en o relato. Muguruza recuerda en Berria a tensión que arrodiaba o concierto y cómo arribó a l’escenario debant de 15.000 personas dimpués d’as campanyas que miraban d’aturar-lo. A respuesta que atraviesa ixe fragmento d’a cinta ye clara: a censura no consigue fer callar o que a chent leva adintro.
Y ixa disputa no desapareixerá quan s’amorte a pantalla d’o Velodromo. “Creigo que ye menister confrontar a la ultradreita y a suya retorica. Encara que me preneré un tiempo ta descansar, no deixaré de pensar en cómo contrarrestar o suyo discurso dende a cultura. En ixo no baixaré a guardia”, afirma Muguruza.
Anoeta, un puesto cargau de memoria
Que l’estreno siga en o Velodromo d’Anoeta no ye casual. En ixe mesmo puesto se celebraron en 2001 os conciertos de Negu Gorriak dimpués d’o proceso chudicial que enfrentó a banda con o tenient coronel Enrique Rodríguez Galindo. Una historia que convertió aquellos conciertos en muito mas que dos citas musicals.
Muguruza tornó a o Velodromo en 2022 ta presentar “Black is Beltza II: Ainhoa”, tamién en o Zinemaldia. A suya relación con o certamen cinematografico, de feito, ye muito mas ampla. Por ell ha pasau con treballos como “Checkpoint Rock. Canciones desde Palestina”, “Next Music Station: Lebanon”, “Zuloak”, “NOLA?”, “Black is Beltza” y “Bidasoa 2018-2023”.
Y Anoeta tornó a fer parte d’a historia d’a chira d’o 40 aniversario. Agora Fermin Muguruza torna con una pantalla de 400 metros quadratos y una cinta que mete en movimiento tot ixe archivo colectivo.
D’o recuerdo enta lo que encara ye por fer
“Muguruza FM 40 Tour” mira enta quaranta anyos de camín, pero no ye una esquela musical. Bi ha memoria, prou. Kortatu. Negu Gorriak. Os escenarios ocupaus fa decadas. Os colectivos que encara continan. As cancions que han pasau de pais a pais y de cheneración en cheneración. As personas que tornan a amaneixer quaranta, trenta u vint anyos dimpués.
Pero Muguruza no mira enta ixe pasau ta quedar-se-ie. Dimpués d’a chira, conta en Berria, torna a tener debant un mapa pleno de camins: movimientos socials que resisten, nuevas cheneracions, mosicas que no conoixeba y preguntas que encara no tienen respuesta. Acabau o documental, diz sentir que o camín se torna a ubrir.
Iste chueves, ixe camín pasará por o Velodromo d’Anoeta. De Irun ta lo mundo. Quaranta anyos dimpués. Kolpez kolpe.




