O granero d'o capitalismo (II)

Publicamos la segunda parte de tres d'este treballo de Miguel Ángel Márquez Lapuente sobre lo contexto d'o extrativismo y los monocultivos economicos en o rural aragonés

06 noviembre, 2023. 10:10
Telecabina Formigal-Panticosa | Foto: Aramon

3.- Pero que “Espanya vuedada”, lo granero d'o capital.

En l'instituto toz hemos estudiau lo exodo rural, como un fenomeno surtiu en os anyos 60-70, sin fer fincapiet en si contina u no pas, como bella cosa que cuasi se puede circunscribir a ixa epoca y ya. Pero en realidat, ye un proceso que ye estau constant (talment por ixo haigamos rematau por dar-lo por descontau y deixau de dar-li importancia). Ye un movimiento d'inercia respective a lo movimiento clasico d'os grans capitals. La tendencia, dende lo suyo orichen, d'o capitalismo, ye la de concentrar en zonas relativament chicotas los meyos de producción y por tanto la mayoría d'a población. Baixo lo prisma d'una interpresa transnacional u que aspire a estar-ne (la gran mayoría d'as interpresas d'o sector aspiran a estar-ne), ye muito mas barato maniar la manufactura d'os productos y lo suyo almacenamiento pa posterior transporte, en una sola zona. Ixo ye tan lochico dende lo punto d'envista d'o libre mercau, como destructor pa lo mundo rural.

Ye por tanto, una dinamica propia d'o sistema capitalista dende fa decenios: masar los grans capitals en zonas muito concretas y fer servir gran parti d'a cheografía como granero de recursos d'ixos grans tenedors. Por ixo, creigo mas encertau charrar de “granero d'o capital” (fa un sieglo, lo granero agropecuario, y actualment amás lo “granero enerchetico” y en muitos puestos tamién lo “granero de vacancias”) que d'Espanya vuedada. Fendo un “win to win”, lo capital concentra tot lo suyo poder y de vez chenera un vuedau poblacional y de poder socio-politico que lis resulta tremendament útil pa, ya sía por meyo de caciquismos variaus, u simplament meyando con os politicos darredol (muito cheneralment, perteneixients a lo binomio PP-PSOE y a las dreitas rechionalista (como puede estar lo caso d'o PAR u UPN, por eixemplo), puedan obtener d'ixos territorios, lo debiu beneficio empresarial.

Nomás en este zaguer periodo de ya descabellau aumento de prochectos d'instalación de renovables, se ye veyendo un surtimiento d'a mobilización social contra lo que se considera un danyo considerable, masiau grieu, a l'entorno rural. cal destacar, que entre las reivindicacions y lemas d'as decenas de plataformas que han surtiu dimpués d'o boom d'as renovables ye muito significativa la reconoixida frase “renovables sí, pero no así” (9). No pas baixo las normas d'o libre mercau, no pas baixo un modelo d'a no-planificación y d'a explotación d'o modelo dica que implosione, deixando destruyidas las zonas rurals entre que se mira la siguient bambolla economica.

Queda en ixe aspecto, por discutir si en ixas zonas seriosament afectadas ha resultau útil u a lo menos ha cambeau las normas d'o tablero, l'aparición d'organizacions politicas de curte provincial, como son los famosos casos de Teruel Existe u Soria Ya. A un servidor, no li culle duda que la bambolla especulativa respective a las renovables ye un problema que afecta a grans y diversas zonas, por lo que a meyo plazo la sola solución posible ye una acción conchunta y unificada. Dudo que l'aparición de multiples partius d'ixe curte vaiga a levar ta ixo; y mas duda me culle d'o cambeo de situgación con ixos partius, cuan ya se son dando casos de posibilitación dende ixas organizacions, de concellos, deputacions y autonomías a coalicions PP-Vox (10), que sin duda (porque fa parti d'a suya politica neo-liberal) contribuyirán a seguir permitindo que grans interpresas esclaten los terrenos rurals. Manimenos, ixa nueva-viella politica rechionalista ha d'estar mirada con lupa y estudiada a lo detalle, pos no deixan d'estar nuevos actors en a politica d'as zonas rurals.

4.- Monocultivos economicos en zonas rurals

Antiparti d'a explotación d'as zonas rurals y los entornos naturals como granero pa los grans capitals, lo mundo rural tamién tiene un problema con a suya propia dinamica de funcionamiento, tamién derivada d'o libre mercau. Bi ha una tendencia evident baixo ixe sistema economico y mas que mas en este Estau, en funcionar baixo una inercia economica destructora, ye decir, a fer negocio d'a mesma traza que fa, dos, tres y cuatro decenios, sin fer mica caso a garra d'os indicadors que amuestren sintomas d'acotolamiento d'o propio sistema.

Por meter-ne un eixemplo que me queda bien cerca y que nos intresa en este articlo, la situación d'o monocultivo d'o sector turistico, muito polarizau amás enta lo turismo “de nieu” en as vals pirenencas como la mayoría d'os cuals componen a Chacetania. Lo problema evident d'o monocultivo economico, igual que succede en un monocultivo literal en agricultura, ye que ye muit fácil que, con cualsequier perturbación, las perdas sían granizas y se chenera una gran crisi por no haber-bi un “plan b” economico. En o Pireneu aragonés, los efectos d'o cambeo climatico antropochenico (11) (que no nomás ye l'aumento d'o CO2 en l'atmosfera) son metendo en evidencia lo final mas que cercano d'o “turismo de nieu”, pero lo gubierno d'o PSOE y lo nuevo nuevo gubierno d'o PP-Vox tienen una posición clara y tremendament perchudicial a lo respecto: tirar “ta debant” encara que sepamos que imos enta o xerbigadero. En cuenta de planificar, con debaz publicos y ubiertos en as zonas afectadas, fendo servir debidament los fundos Next-Gen d'a UE (12), promocionando lo consumo y la producción de cercanía, son achugando por mega-prochectos como la unión d'estacions d'esquí. Ya no bi ha pro nieu, conque cal enamplar las zonas esquiables pa obtener no mas beneficio, sino como muito lo mesmo beneficio que antis mas. Ixo, que no ye sostenible ni ecolochica, ni economica, ni socialment, ha rematau, en o caso d'o prochecto d'enampladura por a Canal Roya (prochecto explicau mas abant), en una mobilización popular masiva y una d'as manifestacions mas grans d'Aragón en anyos (13). Y en una victoria espectacular d'a mobilización social.

A monico a monico (mas despacio que no muitos deseyamos) la ciudadanía d'as zonas afectadas por los monocultivos va veyendo que lo camín tiene fin, y que seguir en él, acotola las posibilidaz de salida. Ixo se ye traducindo en un aumento significativo de plataformas y asembleyas de curte local y comarcal, que s'esparden por toz los territorios rurals, en una suerte de contraposición fluida, poco vertebrada, a los intereses d'as oligarquías y lobbies locals. Los suyos ambitos de luita tamién son d'o mas variopintos: dende a luita en contra d'o boom d'os parques eolicos y fotovoltaicos, t'a luita contra lo creiximiento masivo de macrogranchas, a luita contra l'uso de transchenicos u mesmo a luita contra la especulación urbanistica en zonas d'intrés eco-social; totas ellas, actugando d'una traza coordinada u de forma independient tienen lo mesmo foco de problema de fundo, que ye lo que somos venius a charrar aquí: l'uso de tot terreno rural como granero d'o capital. Y sí, tamién adentro d'ixe concepto, i dentran l'uso como parque d'atraccions d'a población urbana, como ye lo caso de tot lo relacionau con o turismo d'a nieu u de placha.

Fa bels pocos anyos, encara que talment masiaus como pa que la chent se'n alcuerde, Alberto Garzón, dició dende la suya posición politica privilechiada por l'audiencia que l'escuita (mientras que podeba fer eco d'a suya opinión en os meyos de comunicación de masas) que lo sector productivo d'o Estau nos feba poco mas que un “país de cambrers”. Tot y con a fuerte reprimenda que suposoron ixas declaracions dende la dreita y buena parti d'as interpresas lo sector terciario, teneba verdat; y las suyas declaracions se vinculan radicalment con ixe texto. Y ye que, en resumidas cuentas, nos hemos feito a que muitas zonas d'o nuestro territorio tiengan una base productiva univoca, ye decir, un autentico monocultivo productivo, ya sía d'o turismo en muitas zonas, de montanya ta costa, ya sía d'o sector agricola -muitos territorios d'a Espanya rural-, mientras en ixas mesmas zonas, la resta de sectors productivos son testimonials u inexistents.

Podemos decir que ye de pura lochica que una economía sostenible ha d'estar equilibrada. Ye amás, bella cosa que ye bien estudiada y bi'n ha a saber-los de referents con extensos escritos sobre ixo (como Antonio Turiel u Alicia Valero). Y no nomás ha d'estar equilibrada a libel estatal. A libel nacional tamién y mas que mas: ha de tener no nomás un plan B, sino diferents sectors productivos fuertes, que cheneren amás ancorache poblacional, vida social y que redunden en a economía social de cada zona (no ixuplidemos que lo constant exodo rural d'a población, especialment sangrant en o caso d'a chuvenil, corresponde entre otros factors y sobre tot, a que no se gosa trobar futuro laboral dillá d'o monocultivo economico d'a zona). Tamién podríanos mesmo charrar d'empobrimiento d'as condicions laborals en estas zonas de monocultivo, una cosa evident pa cualsequiera que viva en una d'estas zonas. Y tot ixo, succede en buena parti (por no decir la immensa mayoría) d'o Estau. A causa d'ixo, por cada vez mas ye quedando en entredito lo modelo, y por cada vez ye mas organizada la chent que quiere un cambeo de paradigma. Como decimos muitos y muitas en a mía ciudat natal, Chaca, “ha quedau una ciudat bien bonica pa los foranos”.

[Texto orichinal en castellán, traduciu a l'aragonés per Chorche Pérez]

Notas

(9) Territorio y renovables Lo desembolique d'as grans plantas baixo criterios d'inclusión territorial.
(10) Soria Ya, la inasperada carambola que da a Vox la Presidencia d'as corz.
(11) Lo cambeo climatico. Salut y cambeo climatico. Observatorio de Salud y Cambio Climático
(12) Fundos Next Generation d'a UE.
(13) Masiva protesta en Zaragoza reclamando la creyación d'o Parque Natural Anayet-Partacua.

Firma

· PUBLICIDAD ·
· PUBLICIDAD ·
· CANAL TELEGRAM ARAINFO ·
· CANAL WHATSAPP ARAINFO ·