Lo Banco de Germoplasma Hortícola d’o Centro de Investigación y Tecnolochía Agroalimentaria d’Aragón (CITA) ha incorporau a la suya colección una variedat local de sandía procedent de Sant Mateo de Galligo, conoixida como ‘Sandía del Galligo’ u ‘Sandía de pepita gorda’. A suya conservación suposa un nuevo paso en a protección d’a diversidat hortícola tradicional d’o nuestro país y d’o conoiximiento asociato a lo suyo cultivo.
Las simients han estau donadas por Javier Burguete, científico titular d’a Estación Experimental d’Aula Dei d’o CSIC (EEAD-CSIC) en Zaragoza, a familia d’o qual, tradicionalment vinculada a la horticultura d’o Baixo Galligo, ha conservau y cultivau ista sandía entre cheneracions.
Seguntes a información aportada por Burguete, a variedat se siembra en a suya familia dende o sieglo XIX y ye muito similar a la que tradicionalment se cultivaba de forma cheneralizada en os hortals de Sant Mateo de Galligo, Penyaflor y Montanyana. Dica fa unas decadas encara yera una sandía habitual en a redolada, pero o suyo cultivo ha baixau notablement en as zaguers anyadas, coincidindo, entre atros factors, con a creixient preferencia d’o mercau por as variedatz sin simients.
Una sandía rústica y adaptada a os hortals d’o Baixo Galligo
La Sandía del Galligo produz frutos de gran grandaria. Tradicionalment se caracterizaba por una carne muito sucosa, aquosa y bella cosa menos de dolzor que bellas variedatz comercials. Un d’os suyos rasgos más distintivos son as suyas simients de gran grandaria, que antiguament tamién s’aproveitaban pa lo consumo como pipas.
Lo conoiximiento transmitiu por a familia de Javier Burguete destaca tamién o suyo carácter rústico y adaptau a las condicions locals, con buena tolerancia a la sequera y capacidat pa producir frutos de gran grandaria en os terrenos d’a redolada. Amás, se considera una excelent polinizadora.
La donación ha permitiu documentar no nomás as suyas características, sino tamién as prácticas tradicionals asociadas a lo suyo cultivo. En a familia de Burguete, a preparación d’as simients comenzaba habitualment a finals d’abril, evitando asinas que las plantas ixesen antes que pasase o risgo d’as cheladas tardanas d’a primera parte de mayo.
Las simients se manteneban primerament arredol de 24 horas en agua y, dimpués, entre trapos ixombraus dica o prencipio d’a cherminación. Dimpués se feba una siembra directa en o campo por golpes, deixando finalment dos plantas en cada un. La variedat se cultivaba sin poda y por meyo d’irrigación por regaderas, encara que durante as primeras fases podeba estar necesario aportar agua directament a las plantas.
En condicions favorables, os primers frutos podeban comenzar a replegar-se a finals de chulio, mientres que agosto yera tradicionalment o periodo de máxima producción y calidat.
Multiplicación y caracterización en o CITA
Dimpués d’a recepción d’as simients por parte d’a investigadora Cristina Mallor, responsable d’o Banco de Germoplasma Hortícola d’o CITA, asinas como de toda a información proporcionada por o donant, as simients se sembroron y as plantas s’están cultivando en a parcela experimental d’o CITA durante a campanya d’iste 2026. L’obchectivo ye multiplicar o material disponible y obtener datos de caracterización primaria, fundamentals pa la suya adecuada conservación en o Banco de Germoplasma Hortícola.
Os tres primers frutos d’ista campaña se replegoron o 24 d’agosto de 2026, con un peso meyo de 6,5 quilos, que destacan por o suyo sabor dolzo y por presentar numerosas simients de gran grandaria. No obstante, en San Mateo ya fa un mes que son cosechando sandías.
L’incorporación d’ista sandía a lo Banco de Germoplasma permite preservar un material vechetal que forma parte d’a historia agricola de l’entorno de Zaragoza. Chunto con as simients, queda amás rechistrada a información aportada por qui l’han cultivau y conservau, un conoiximiento tradicional esencial pa comprender as características y o manello d’as variedatz locals.
Os bancos de germoplasma fan un papel fundamental en a conservación d’a biodiversidat agricola, en salvaguardar recursos cheneticos que pueden estar d’interés pa la investigación, a millora vechetal y o desembolique de sistemas agrarios más diversos y resilients.
La recuperación y documentación de materials como a Sandía del Galligo contribuye tamién a evitar a desaparición de variedatz estreitament ligadas a lo territorio y a la cultura hortícola aragonesa.




